Phong Nha – Kẻ Bàng: Di sản Ngoại hạng và Giá trị Vượt Thời Gian

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ở Quảng Bình là một kho báu thiên nhiên, với lịch sử địa chất kéo dài từ kỷ Ordovic (460 triệu năm trước). Nơi đây có địa hình, địa mạo đa dạng, giá trị toàn cầu trên khối núi đá vôi cổ, khổng lồ.

Quảng Bình tự hào sở hữu Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, một báu vật thiên nhiên. Khu vực này ẩn chứa lịch sử địa chất lâu đời và phức tạp, trải dài từ kỷ Ordovic (khoảng 460 triệu năm trước) đến nay.

VQG PNKB nổi tiếng với địa chất, địa hình và địa mạo đa dạng, phức tạp, mang giá trị toàn cầu. Quần thể núi đá vôi cổ, hùng vĩ, rộng lớn nhất Đông Nam Á tại đây tạo nên một khung cảnh ngoạn mục. Kết nối liền khối với Vườn Quốc Gia Hin Namno (CHDCND Lào), tạo thành khối núi đá vôi cổ, nhiệt đới ẩm điển hình lớn nhất hành tinh (Pierre G., 1966), khẳng định vị thế độc đáo của khu vực này.

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là một kỳ quan thiên nhiên với hệ thống hang động đồ sộ và ngoạn mục. Nơi đây sở hữu 404 hang động đã được khám phá, ẩn chứa vẻ đẹp lộng lẫy, kỳ vĩ và huyền ảo, cùng vô số hang động bí ẩn chờ đợi khám phá.

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là một kỳ quan thiên nhiên tráng lệ, ẩn chứa nhiều bí ẩn siêu nhiên. Nơi đây sở hữu những cảnh quan ngoạn mục, được tạo nên từ hệ thống núi đá vôi cao hơn 1000m, rừng nguyên sinh đa dạng sinh học và sự phong phú của hệ động thực vật quý hiếm. Hệ sinh thái độc đáo này được hình thành qua nhiều chu kỳ kiến tạo địa chất, mang dấu ấn lịch sử của Trái đất.

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (VQG PNKB) là minh chứng hùng hồn cho vẻ đẹp và giá trị phi thường của thiên nhiên Việt Nam. Năm 2003, UNESCO đã công nhận VQG PNKB là Di sản Thiên nhiên Thế giới, ghi nhận tầm quan trọng của nó theo tiêu chí VIII:

Nơi đây là đại diện tiêu biểu cho những giai đoạn trọng yếu trong lịch sử Trái Đất, lưu giữ dấu ấn của sự sống, những quá trình địa chất độc đáo, những đặc điểm địa mạo và địa lý tự nhiên đặc biệt.

Chưa dừng lại ở đó, năm 2015, UNESCO tiếp tục ghi danh VQG PNKB vào danh sách Di sản thế giới lần thứ hai, lần này dựa trên hai tiêu chí mới IX và X.

Nơi đây là ví dụ điển hình cho các quá trình sinh thái và sinh vật trong tiến hóa và phát triển của hệ sinh thái trên cạn, nước ngọt, biển và ven biển cùng các cộng đồng động – thực vật (tiêu chí IX).

Đồng thời, VQG PNKB là nơi cư trú của các môi trường tự nhiên quan trọng, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, bao gồm cả các loài bị đe doạ có ý nghĩa toàn cầu về khoa học và bảo tồn (tiêu chí X).

VQG PNKB là minh chứng sống động cho vẻ đẹp và giá trị to lớn của thiên nhiên, là báu vật cần được gìn giữ và phát huy, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho đất nước.

Bài báo này giới thiệu những giá trị địa di sản nổi bật, ngoại hạng của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và vùng phụ cận, dựa trên nghiên cứu của đề tài “Nghiên cứu, đánh giá những giá trị địa di sản (Geoheritages) nổi bật, ngoại hạng của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng nhằm đẩy mạnh phát triển du lịch”, được thực hiện bởi GS.TS. Tạ Hòa Phương và nhóm nghiên cứu.

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nằm trong vùng karst nhiệt đới rộng nhất Đông Nam Á, là một kỳ quan thiên nhiên độc đáo. Được hình thành trên đá vôi cổ xưa từ kỷ Cổ sinh, vườn quốc gia này sở hữu hệ thống hang động khổng lồ, ngoạn mục và kỳ bí, mang giá trị ngoại hạng, thu hút du khách khám phá và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của thiên nhiên.

Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, tọa lạc ở phía Bắc dãy núi Trường Sơn, thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, là một trong những khu vực có hệ thống hang động kỳ vĩ nhất thế giới.

Vườn Quốc gia này nằm giữa vĩ độ 17o21′12 – 17o 44′51 vĩ độ bắc và kinh độ 105o46′33 – 106o23′33 kinh độ đông. Phía tây, vườn quốc gia giáp với VQG Hin Nậm Nô thuộc tỉnh Khăm Muộn, CHDCND Lào, và cách Biển Đông 42km về phía đông.

Phong Nha – Kẻ Bàng là quần thể núi đá vôi rộng lớn nhất Đông Nam Á, trải rộng trên diện tích 343.181,34 ha, bao gồm cả vùng đệm. Hệ thống hang động và địa hình karst nhiệt đới độc đáo tạo nên vẻ đẹp hùng vĩ cho khu vực này.

Sơ đồ vị trí Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, khu vực đệm và vùng kế cận phía bắc.

Nằm trong khối đá vôi hùng vĩ của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, mạng lưới hang động khổng lồ được kết nối và liên thông, tạo nên ba hệ thống chính: Phong Nha (103 km), Vòm (48 km) và Nước Moọc (20 km). Bên cạnh đó, hệ thống hang Tú Làn ở vùng lân cận phía Bắc, trải dài trên 20 km, góp phần tô điểm thêm cho bức tranh địa chất ngoạn mục.

Sự kết hợp của địa hình đá vôi độc đáo và điều kiện khí hậu thuận lợi đã tạo nên những kiệt tác hang động kỳ vĩ, với kích thước khổng lồ, vẻ đẹp tuyệt mỹ và sự độc đáo hiếm có, đưa Phong Nha – Kẻ Bàng trở thành một trong những khu vực hang động ấn tượng nhất Việt Nam.

Hệ thống thạch nhũ trong các hang động Phong Nha – Kẻ Bàng vô cùng phong phú, đa dạng và đẹp mắt, hội tụ gần như đầy đủ các kiểu thạch nhũ đã được biết đến trên thế giới, tạo nên vẻ đẹp độc đáo và giá trị khoa học phi thường.

Hệ thống hang động karst trong VQG Phong Nha – Kẻ Bàng là kho tàng thạch nhũ độc đáo, hội tụ đủ các kiểu dáng đặc sắc đã được ghi nhận trên thế giới. Từ những khối thạch nhũ cổ điển đến những hình thù kỳ lạ, độc đáo, tạo nên một thế giới lung linh, huyền ảo, khiến du khách ngỡ ngàng.

Sơn Đoòng, động karst lớn nhất thế giới, không chỉ sở hữu những kỷ lục về cảnh quan mà còn là một kiệt tác thiên nhiên tuyệt đẹp. Với vẻ đẹp lộng lẫy, kỳ vĩ, tráng lệ, tinh tế và khác thường, Sơn Đoòng là minh chứng cho giá trị ngoại hạng của thiên nhiên Việt Nam.

Phong Nha – Kẻ Bàng: Nơi ẩn chứa hang động karst lớn nhất thế giới, kỳ quan thiên nhiên hùng vĩ.

Được Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh công bố năm 2010, động Sơn Đoòng đã chính thức thống trị danh hiệu hang động lớn nhất thế giới. Với nhánh chính dài 6.781 m, rộng trung bình 50 – 80 m và cao trung bình 80 – 100 m, Sơn Đoòng sở hữu những kích thước phi thường, khiến con người phải kinh ngạc.

Chỗ rộng nhất của hang đạt 150 m, cao nhất lên tới 195 m (đo tại chân Bức tường lớn Việt Nam), đủ sức chứa một tòa nhà 60 tầng. Sơn Đoòng đã vượt xa kỷ lục trước đó của hang Deer (hang Hươu) trên đảo Borneo của Malaysia, chỉ dài 1,6 km, khẳng định vị thế độc tôn của mình trong thế giới hang động.

Năm 2010, nhóm chuyên gia của HHHĐHGA chỉ sử dụng thiết bị cầm tay đơn giản (M.D.L Laserase 3000) để đo vẽ động Sơn Đoòng. Phương pháp đo đạc chủ yếu dựa vào việc ngắm và bấm điểm bằng tay, dẫn đến số liệu thu thập được rất hạn chế. Do đó, các thông tin được công bố vào thời điểm đó chưa có đủ cơ sở khoa học vững chắc.

Kết quả đo vẽ mới nhất bằng phương pháp quét laser 3D trên mặt đất và kiểm tra chéo máy đo tia laser đã xác định kích thước khổng lồ của động Sơn Đoòng. Chiều dài động (không tính các nhánh và hồ bùn) đạt 4.450 mét, với điểm thấp nhất từ sàn đến trần là 18 mét và điểm cao nhất là 203 mét.

Hố sụt (doline) cao nhất lên tới 304 mét. Độ rộng động dao động từ 18,8 mét ở điểm hẹp nhất đến 147 mét ở điểm rộng nhất trên tường thành, và lên đến 200 mét khi tính cả khoảng cách giữa các phòng. Tổng thể tích của động Sơn Đoòng ước tính là 12.500.000 m3, vượt xa hang Miao ở Nam Trung Quốc (10.570.000 m3), khẳng định vị thế động có thể tích lớn nhất thế giới.

Kết quả đo đạc chính xác đã khẳng định vị thế của động Sơn Đoòng là hang động lớn nhất thế giới, thêm một lần nữa khẳng định danh hiệu độc nhất vô nhị của kỳ quan thiên nhiên này.

Những thành tạo nhũ kỳ vĩ

Hang động Sơn Đoòng nổi tiếng với những khối thạch nhũ khổng lồ, trong đó cụm măng đá “Bàn Tay Chó” là cao nhất và nhũ đá dòng chảy “BTLVN” là lớn nhất thế giới.

Cụm măng đá “Bàn Tay Chó” trong động Sơn Đoòng, với chiều cao ấn tượng 70m, sánh ngang với cụm măng đá trong hang Zhi Jin ở Trung Quốc, cũng cao khoảng 70m.

Cột măng đá Bàn Tay Chó, cao vút và hùng vĩ, là một trong những điểm nhấn ấn tượng của khoang thứ nhất động Sơn Đoòng. Quần thể nhũ đá tuyệt đẹp này, như một tác phẩm điêu khắc tự nhiên, đã tạo cảm hứng cho các nhiếp ảnh gia sáng tạo nên những bức ảnh nghệ thuật độc đáo.

Sơn Đoòng không chỉ mê hoặc du khách bởi vẻ đẹp hùng vĩ mà còn bởi hai hố sập trần hang độc đáo. Những hố sập này, rộng hàng trăm mét, là cửa sổ dẫn ánh sáng trời vào hang, nuôi dưỡng những khu rừng nhiệt đới rậm rạp dưới đáy.

Hố sập thứ nhất, sâu 304 mét, là hố sập sâu nhất Đông Nam Á. Trước khi đến BTLVN, du khách sẽ đi qua những đồi cát mênh mông trải rộng hàng ngàn mét vuông, một cảnh tượng hiếm thấy trong các hang động trên thế giới.

Động Sơn Đoòng, với kích thước khổng lồ và vẻ đẹp hiếm có, là một trong những hang động huyền ảo nhất thế giới, sánh ngang với động băng Mendenhall (Mỹ) và hang Đom Đóm Waitomo (New Zealand).

Khác với hang Miao (Nam Trung Quốc) chỉ nổi bật bởi kích thước đồ sộ, Sơn Đoòng sở hữu vẻ đẹp mê hoặc, với những thể nhũ tinh tế và hiếm hoi, tạo nên một thế giới ngọc động kỳ diệu.

Thạch nhũ tinh tế và khác thường: những kiệt tác thiên nhiên đầy mê hoặc.

Trong lòng động Sơn Đoòng, bên cạnh những nhũ đá đã cứng cáp, kiến tạo từ khoáng vật carbonat kết tinh, còn ẩn chứa nhiều dạng địa hình non trẻ, chưa được cố kết. Giống như những tháp cát-sét đã được giới thiệu trước đó, các tầng nhũ dòng chảy cấu tạo từ vôi sét chưa kết dính chặt chẽ là ví dụ điển hình.

Mặt trên của những tầng nhũ này đôi khi đã hé lộ sự hình thành manh nha của hệ thống nhũ viền siêu nhỏ, tạo nên vẻ đẹp tinh tế. Đặc biệt, tại một số khu vực trong hang động, có thể bắt gặp những hồ nhũ viền mini đơn lẻ, với gờ nhũ viền mỏng tang dựng đứng trên nền hang.

Dù mỏng manh, nhưng những hồ nhũ viền này lại đảm nhận xuất sắc chức năng giữ nước, đồng thời là mầm mống cho sự hình thành một hệ thống nhũ viền phức tạp hơn trong tương lai.

Trong hang động Sơn Đoòng, điều kỳ diệu nhất là những nhũ hồ lắng đọng phát triển tại các hồ nhũ viền mỹ miều, với riềm loe về phía hạ nguồn. Gần nơi tiếp giáp của nhánh động phía bắc với hố sập Khủng Long, nơi phát triển địa hình phytokarst, ngoài nhũ bè mảng, còn có một loại nhũ đặc biệt.

Chúng như một rừng măng đá với chóp đỉnh nhọn hoắt, vững chắc, nghiêng theo hướng dòng chảy mùa mưa. Sự hình thành của chúng liên quan đến dòng nước bão hòa Ca(HCO3)2, nhưng cơ chế tạo nên măng đá định hướng, hay “nhũ giạt” như chúng ta tạm gọi, vẫn là một bí ẩn đối với khoa học.

Hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới, không chỉ nổi tiếng bởi vẻ đẹp hùng vĩ mà còn ẩn chứa những di sản cổ sinh quý giá: ám tiêu San hô và điểm hóa thạch Thú móng guốc, minh chứng cho lịch sử địa chất và sinh vật phong phú của Việt Nam.

Động Sơn Đoòng, một kỳ quan thiên nhiên với hệ thống hang động khổng lồ, được hình thành trong khối đá vôi cổ xưa. Nơi đây lưu giữ vô số hóa thạch quý giá, từ San hô, Huệ biển đến Thú, trong đó nổi bật là một ám tiêu San hô cổ đại và hóa thạch Thú móng guốc, được xem là những di sản hóa thạch tiêu biểu nhất trong các hang động karst Việt Nam.

Hóa thạch ám tiêu san hô trong hang Sơn Đoòng hiện là di sản hóa thạch lớn và đẹp nhất được phát hiện trong các hang động Việt Nam. So với ám tiêu trong Động Dơi, hóa thạch trong Sơn Đoòng vượt trội hơn hẳn về quy mô, kích thước, mức độ bảo tồn và vẻ đẹp.

Di chỉ hóa thạch động vật móng guốc

Nằm sâu trong lòng động Sơn Đoòng, sau khi vượt qua BTLVN, trên một quả đồi nhỏ travertine cách cửa sau của động khoảng 300m, ẩn hiện bộ xương hóa thạch độc đáo của một loài thú cổ đại.

Bộ xương, dài khoảng 2m, gần như nguyên vẹn và được sắp xếp gần với trật tự tự nhiên, ngoại trừ hộp sọ đã không còn. Toàn bộ bộ xương đã bị hóa đá bởi calcite, gắn chặt vào nền travertine. Xen lẫn giữa các mảnh xương hóa thạch, những viên ngọc động hình cầu lấp lánh, tô điểm thêm vẻ huyền bí cho khung cảnh kỳ vĩ này.

Hóa thạch được xác định thuộc nhóm Thú móng guốc (Euungulata) bởi TS. Vũ Thế Long (Viện Khảo cổ học), có thể là hươu, nai hoặc dê.

Động Phong Nha, viên ngọc quý của Việt Nam, nổi tiếng với vẻ đẹp kỳ vĩ của hệ thống hang động nước, mang đến trải nghiệm khám phá ấn tượng.

Thế giới nhũ đá lung linh dưới đáy nước như một giấc mơ, thu hút du khách bởi sự đa dạng và kỳ ảo. Hàng ngàn khối nhũ được bố trí tinh tế dọc hai bên bờ sông ngầm, tạo nên cảnh quan thay đổi liên tục, mang đến những bất ngờ thú vị cho mỗi bước chân.

Động Phong Nha không chỉ sở hữu hệ thống hang động nước ngoạn mục mà còn ẩn chứa những nhánh hang khô bí ẩn, mang tên gọi như Hang Bi Kí, Hang Tiên, Hang Cung Đình…

Nơi đây, tạo hóa đã khéo léo điêu khắc nên những khối nhũ đá đa dạng, lung linh huyền ảo. Vẻ đẹp ấy đã thu hút con người từ rất sớm, hàng trăm năm qua, du khách từ khắp nơi vẫn tìm về chiêm ngưỡng.

Dù trải qua nhiều năm khai thác du lịch, động Phong Nha vẫn giữ được vẻ hoang sơ kỳ vĩ, khiến bất kỳ ai đặt chân đến cũng phải trầm trồ.

So với các hệ thống hang động sông khác như Tú Làn (Quảng Bình) hay Tràng An (Ninh Bình), Phong Nha vượt trội về quy mô và vẻ đẹp, xứng đáng là một kiệt tác của thiên nhiên.

Hang Va, với hệ thống rừng tháp nhũ độc đáo, là một trong những điểm du lịch hấp dẫn nhất khu vực Đông Nam Á.

Hang Va, tọa lạc tại xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, là một hang nước hẹp ẩn chứa vẻ đẹp độc đáo của hệ thống thạch nhũ. Nổi bật trong số đó là những nhũ dòng chảy, tạo nên những tầng nhũ dày, đẹp mắt. Đặc biệt, một số chỗ mang dáng dấp của bông sen úp ngược, tô điểm thêm vẻ đẹp kỳ ảo cho hang động.

Điều kỳ diệu ẩn chứa trong Hang Va là những rừng tháp nhũ độc đáo, phát triển trong các hồ lắng đọng (hình 32, 33). Đây thực chất là những hồ nhũ viền (rimstone pools), với phần lớn tháp nhũ có sườn dốc và chiều cao lên tới 2m. Điểm đặc biệt là chóp của nhiều tháp nhũ nằm trên cùng một mức cao, tương ứng với các gờ nhũ viền (rimstone dams) – dấu hiệu cho thấy giới hạn ban đầu của những hồ lắng đọng này.

Hang Va sở hữu một quần thể tháp nhũ phong phú và độc đáo, khác biệt so với các hang động karst nổi tiếng khác của Việt Nam như Thiên Đường, Nam Sơn hay Ngườm Ngao. Hệ thống tháp nhũ trong Hang Va dày đặc và phát triển đến giai đoạn cuối cùng, tạo nên một khu rừng tháp nhũ đồng đều, đẹp mắt và vô cùng ấn tượng, được xem là độc nhất vô nhị trên thế giới.

Động Thiên Đường, động khô nổi tiếng với hệ thống thạch nhũ phong phú và đẹp mắt, được mệnh danh là “thiên đường của thạch nhũ” tại Việt Nam.

Động Thiên Đường, một kiệt tác thiên nhiên ẩn mình trong lòng đất tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, được nhà thám hiểm Howard Limbert và cộng sự phát hiện vào năm 1992.

Nơi đây là một nhánh khô của Hang Vòm, một hang sông dài 15,31 km, xếp hạng 343 trong danh sách những hang động dài nhất thế giới. Với chiều dài 3,5 km, Động Thiên Đường là một kiệt tác kiến tạo địa chất độc đáo, mang vẻ đẹp hùng vĩ và huyền bí của hang động karst.

Động Thiên Đường, một hang động lạnh lẽo và đồ sộ, là điểm du lịch nổi tiếng thế giới bởi vẻ đẹp mê hoặc của hệ thống thạch nhũ đa dạng.

Nơi đây như một cung điện đá lung linh, với những phòng hang rộng lớn, lộng lẫy, được tô điểm bởi vô số nhũ đá tinh xảo, từ những khối khổng lồ đến những chi tiết nhỏ bé, đầy ấn tượng. Du khách đến đây dù nhiều lần vẫn không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp kỳ vĩ và tráng lệ của hang động này.

Không chỉ mê hoặc bởi vẻ đẹp, hệ thạch nhũ trong động Thiên Đường còn là kho tàng phong phú các dạng nhũ đá, gần như hội tụ đầy đủ những gì tinh túy nhất của các hang động karst trên thế giới.

Động Thiên Đường sở hữu những ngọn tháp đá độc đáo, đẹp đến mê hồn, hiếm có ở bất kỳ nơi nào khác (hình 39, 40).

Trong bóng tối sâu thẳm của hang động, những loại thạch nhũ độc đáo được hé lộ, trong đó nổi bật là điểm ngọc động Thiên Đường (hình 41) và măng đá Linga Việt Nam (hình 42).

Khác với những hang động karst khác, điểm ngọc động Thiên Đường sở hữu một ổ ngọc động với những viên ngọc to nhất từng được tìm thấy, một số viên nặng đến 2-3 kg.

Còn măng đá Linga Việt Nam, một khối thạch nhũ sừng sững, đứng uy nghi ở cuối động Thiên Đường, bên rìa một hố sập sâu gần 200 m của hang Vòm, nơi ánh sáng mặt trời len lỏi xuống đáy. Khối thạch nhũ này như một biểu tượng đẹp đẽ cuối cùng của Thiên Đường dưới mặt đất, hiện lên sừng sững giữa khói sương mơ ảo phía giếng trời.

Nổi tiếng với hệ thống thạch nhũ độc đáo và phong phú, Động Thiên Đường ở Phong Nha – Kẻ Bàng vượt trội hơn hẳn so với các hang động karst khác trên khắp Việt Nam.

Từ vẻ đẹp hùng vĩ của động Ngườm Ngao, Ngườm Pục (Cao Bằng) đến sự huyền ảo của động Thiên Đường (Lai Châu) hay nét thanh tao của động Hoa Tiên, Nam Sơn (Hòa Bình), động Thiên Đường vẫn tỏa sáng với vẻ đẹp kiêu sa, thu hút du khách bởi sự đa dạng và phong phú của hệ thống thạch nhũ, tạo nên một kiệt tác nghệ thuật độc nhất vô nhị.

Động Thiên Đường, với hệ thống thạch nhũ độc đáo, đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận là động khô dài nhất Việt Nam. Kiệt tác thiên nhiên này, một trong những hang động karst đẹp nhất thế giới, là điểm đến thu hút du khách quốc tế và trong nước, góp phần tôn vinh vẻ đẹp kỳ vĩ của Việt Nam.

Động Thiên Đường, với hệ thống thạch nhũ và măng đá độc đáo, tráng lệ, vừa được Hội đồng Kỷ lục Châu Á (Asia Book of Records) công nhận là Hang, động có hệ thống thạch nhũ, măng đá độc đáo và tráng lệ nhất Châu Á.

Phòng San Hô trong hang Sơng Oxalis nổi tiếng với vẻ đẹp độc đáo, sở hữu vườn nhũ đá hình san hô độc nhất vô nhị trên thế giới.

Nằm ẩn mình trên lưng chừng một núi đá vôi thuộc xã Tân Hóa, huyện Minh Hóa, hang Sơng Oxalis là một kiệt tác thiên nhiên đầy bí ẩn. Với chiều dài 639m, độ sâu 22m, hang là một hang karst đẹp mê hồn, nơi những thành tạo nhũ đá tráng lệ ẩn hiện trong ánh sáng mờ ảo.

Hệ thống nhũ đá trong hang phong phú, từ những khối ngọc động dạng cầu, dạng trái na tinh xảo đến những nhũ đá san hô độc đáo. Đặc biệt, khoang chứa nhũ đá san hô (coraloid) – Phòng San Hô – là điểm nhấn độc đáo nhất của hang.

Hệ thống thạch nhũ dạng san hô phong phú và độc đáo này chưa từng được phát hiện ở bất kỳ hang, động karst nào khác trên thế giới, khiến hang Sơng Oxalis trở thành một báu vật vô giá của thiên nhiên.

Phòng San Hô, ẩn mình trong hang động Sơng Oxalis, là một khoang kỳ ảo với chuỗi hồ lắng đọng được bao bọc bởi những gờ nhũ viền độc đáo.

Chính điều này đã tạo nên những thành tạo nhũ hồ lắng đọng vô cùng đặc biệt, mang vẻ đẹp tựa như những rặng san hô ngoài biển.

Những thạch nhũ trong phòng san hô có hình thù đa dạng, từ thân cây với dáng vẻ trơ trụi, chen chúc hay đổ rạp như trải qua cơn giông tố, đến những mầm đá với gốc hình cầu xếp chồng, mọc lên đôi ba mầm trắng phân nhánh ở đỉnh.

Kiểu nhũ san hô độc đáo này chưa từng được ghi nhận trong các tài liệu địa chất thế giới, khiến nó trở thành nét riêng biệt của hang Sơng Oxalis, Quảng Bình.

Nằm rải rác bên sườn hang, những vườn ươm kỳ lạ ấy như những mảnh vỡ của khu vườn treo Babylon huyền thoại, treo leo trên vách đá dựng đứng.

Mỗi bậc vườn, như những chuỗi bậc thang chênh vênh, được bao bọc bởi những bức tường thành ngoằn ngoèo, giống như những con rắn khổng lồ đang bảo vệ kho báu thiên nhiên.

Nước nguồn trong hang, chảy tràn qua mỗi khu vườn khi mưa xuống, thay thế cho dòng sông Euphrates, vun trồng và nuôi dưỡng nơi đây. Đó là một thế giới kỳ diệu, nơi những bông hoa rừng đủ sắc màu nở rộ, khoe vẻ đẹp ngỡ ngàng, độc nhất vô nhị.

Suối Nước Moọc, huyện Bố Trạch, là di sản độc đáo và lớn nhất trong số các con suối xuất lộ từ dòng ngầm dưới sâu của Việt Nam. Nơi đây ẩn chứa giá trị nổi bật về địa chất và cảnh quan, thu hút du khách và giới nghiên cứu.

Suối Nước Moọc, một trong những nguồn gốc của Sông Chày, tọa lạc tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình. Nằm ẩn mình bên đường Hồ Chí Minh nhánh tây, cách Đồng Hới khoảng 60 km về phía Tây Bắc, dòng suối mang vẻ đẹp hoang sơ, trong xanh giữa khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ.

Sông suối trong vùng karst ẩn hiện kỳ ảo. Lúc ẩn mình, dòng nước chảy trong lòng hang động, tạo nên dòng ngầm bí ẩn. Nơi nước ngầm trào lên mặt đất, một dòng sông mới lại hiện ra. Suối Nước Moọc, với bề rộng 40m, là ví dụ điển hình.

Nhóm thợ lặn thuộc HHHĐHGA đã từng lặn sâu tới 72m để tìm kiếm nguồn gốc của dòng suối này, nhưng vẫn chưa chạm đáy. Suối Nước Moọc được đùn ra từ một hang ngầm bí ẩn giữa các khối núi đá vôi dày đặc, thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs). Với nguồn sâu thẳm và lưu lượng mạnh mẽ, suối Nước Moọc được xem là dòng suối mọc hùng vĩ nhất Việt Nam, ẩn chứa nhiều bí mật chưa được khám phá.

Điểm hóa thạch tay cuộn Tân Lý, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, là một địa điểm độc đáo và có giá trị khoa học cao, chứa đựng những dấu tích hóa thạch tay cuộn từ kỷ Devon, được đánh giá là đẹp và phong phú nhất trong các điểm hóa thạch tương tự ở Việt Nam.

Thôn Tân Lý, xã Minh Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình là nơi lưu giữ một điểm di sản cổ sinh và địa tầng độc đáo ven sông Nan, thể hiện sự đa dạng về địa chất và sinh vật học của vùng đất này.

Nằm dọc bờ sông Nan, điểm di sản này thu hút ánh nhìn bởi những hóa thạch Tay cuộn dày đặc, được bảo tồn trong lớp đá sét vôi của hệ tầng Mục Bài. Với chiều dài khoảng 20 mét và cao 5 mét, nơi đây sở hữu một kho tàng hóa thạch độc đáo, chưa từng được tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác tại Việt Nam, kể cả điểm di sản hóa thạch Tay cuộn Ma Lé nổi tiếng thuộc Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Hóa thạch Tay cuộn, dấu tích của sinh vật biển cổ đại cách đây khoảng 350 triệu năm, hứa hẹn mang đến những trải nghiệm độc đáo cho du khách. Bên cạnh giá trị khoa học và giáo dục, điểm di sản này còn là điểm đến lý tưởng cho du lịch khám phá thiên nhiên, giúp du khách hiểu rõ hơn về lịch sử địa chất của Việt Nam và sự đa dạng sinh học của vùng đất này.

Mặt cắt Xóm Nha là minh chứng độc đáo cho sự phân tầng địa chất Việt Nam, mang giá trị quốc tế, bởi nó thể hiện rõ nét sự chuyển tiếp giữa hai giai đoạn địa chất khác nhau, cung cấp thông tin quý giá cho nghiên cứu địa chất.

Ranh giới thời địa tầng giữa hai bậc Frasni và Famen (F/F) thuộc Devon thượng (D3) được xác định rõ nét nhất tại Việt Nam ở phía nam núi Lèn Đơn, xã Xuân Hóa, huyện Minh Hóa. Đây là một ranh giới thời địa tầng đặc biệt trên thế giới, được thể hiện rõ ràng qua mặt cắt đá vôi hệ tầng Xóm Nha (D3 xn).

Đá vôi ở đây có màu xám, phân lớp trung bình, chứa rất nhiều hóa thạch Răng nón (Conodonta) và một ít Vỏ nón (Tentaculita). Một mặt cắt ranh giới F/F khác được phát hiện ở đèo Si Phai, huyện Đồng Văn, Hà Giang, tuy nhiên, vết lộ nằm trong vùng đá bị phong hóa, đang trong tình trạng vỡ lở. Mặt cắt này ngắn hơn (chỉ lộ khoảng 2 m) và hóa thạch Răng nón cũng nghèo hơn nhiều so với mặt cắt Xóm Nha.

Mặt cắt Xóm Nha trải dài khoảng 200 mét, bao gồm ba hệ lớp đá vôi. Hệ lớp thứ nhất, dày 70 mét, có màu xám sáng, phân lớp trung bình và chứa nhiều hóa thạch, bao gồm Lỗ tầng Stachyodes costulata, S. angulata, S. paralleloporoides, S. lagowiensis; San hô Scoliopora aff. Denticulate, Thamnopora polyforata, Temnophyllum cf. lantenoisi, T. isetense và Răng nón Palmatolepis gigas. Hệ lớp thứ hai, dày 10 mét, có màu xám đen và chứa Răng nón Palmatolepis triangularis, Polygnathus cf. porocerus, P. cf. grevilamina, Synprioniodina alternata, Sepagnathodus cf. stabilis, Icriodus alternatus, Hindeodella brevis, H. subtilis, Diplododella sp. Hệ lớp thứ ba, dày 120 mét, có màu xám sáng, cấu tạo đường khâu và chứa Răng nón Palmatolepis glabra glabra, P. glabra pectinata, P. glabra elongata, P. distorta, P. minuta minuta, Hindeodella brevis. Các loài Răng nón được tìm thấy thuộc các đới Palmatolepis rhenana hạ, P. rhenana thượng, P. linguiformis, P. triangularis, P. marginifera và P. crepida. Nghiên cứu về Răng nón của Tạ Hòa Phương (2007) xác định ranh giới Frasni-Famen nằm trong hệ tầng Xóm Nha, dựa trên sự xuất hiện của P. linguiformis, P. triangularis ở lớp số 9 của đoạn mặt cắt cửa hang (hình 56, 57).

Di sản Ám tiêu sinh vật cổ Rục Cây Da, điểm đến độc đáo với giá trị di sản đặc biệt.

Nằm cạnh mặt cắt Xóm Nha nổi tiếng tại xã Xuân Hóa, huyện Minh Hóa, Rục Cây Da là điểm lộ đầu nguồn của một con suối nhỏ đổ vào sông Nan. Tên gọi độc đáo của điểm này được cho là bắt nguồn từ cây dâu da cổ thụ lâu đời soi bóng xuống dòng nước, tạo nên khung cảnh thơ mộng (hình 58, 59).

Tại đây, những tảng đá vôi thuộc hệ tầng Mục Bài (D2g mb) chứa nhiều hóa thạch San hô và Lỗ tầng tuổi Givet (D2g) đã lộ diện. Sự phong phú của hóa thạch được thể hiện rõ nét: ở phần dưới, xuất hiện các dạng Givet như Tay cuộn Stringocephalus sp., Desquamatia kansuensis, D. parazonata, D. zonataeformis, Gypidula biplicata. Hóa thạch trở nên đa dạng hơn ở phần giữa và phần trên của hệ tầng, bao gồm các dạng đặc trưng cho Givet như San hô Thamnopora cf. nicholsoni, Alveolites cf. admirabilis, Scoliopora cf. denticulata; Tay cuộn Stringocephalus burtini, Desquamatia ventricosa, Schizophoria striatula, S. bistriata, S. striatiformis, A. vulgariformis, Spinatrypa vassinensis, cùng nhiều Lỗ tầng (Stroimatoporoidea) (hình 60 – 63).

Di sản cổ sinh San hô và Lỗ tầng Rục Cây Da là một điểm độc đáo, hiếm có, chưa từng được phát hiện tại các khu vực phân bố đá vôi Givet (D2g) khác của Việt Nam như Trùng Khánh, Hạ Lang – Cao Bằng, Kinh Môn – Hải Dương, Tràng Kênh – Hải Phòng. Nơi đây sở hữu vẻ đẹp ấn tượng, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản địa chất của đất nước.

Mặt cắt địa chất km5 Quy Đạt, Miền Trung, là minh chứng duy nhất cho dòng chảy rối (turbidite) điển hình, góp phần nâng cao giá trị khoa học cho khu vực.

Tại mặt cắt địa chất km5 Quy Đạt, xã Yên Hóa, huyện Minh Hóa, dấu tích dòng chảy rối (turbidite) cách đây 300 triệu năm đã được phát hiện.

Nghiên cứu mới phát hiện dòng chảy rối trầm tích carbonat lần đầu tiên ở khu vực Miền Trung, bổ sung kiến thức về địa chất khu vực.

Dòng cháy được thể hiện rõ nét trên đoạn mặt cắt địa chất từ Đồng Lê vào Quy Đạt, tại km 5 cách thị trấn Quy Đạt, thuộc địa phận xã Yên Hóa. Phân tích phân nhịp trầm tích và phân cấp hạt tại đây cho thấy rõ đặc điểm của thành tạo turbidite. Các mẫu đá vôi thu thập được từ đoạn mặt cắt này đã được nghiên cứu cổ sinh, dẫn đến phát hiện một sâu tập hóa thạch Trùng lỗ (Forraminifera).

Sâu tập này bao gồm các loài: Brunsia pulchra (C1), Endothyra sp. (D3– C1), Endothyra sp., Tetrataxis sp., Endothyranopsis sp. (C1 Vise), Archaediscus sp., Valvulinella sp. (C1 Vise), Endostafella sp., Brunsia sp. (C1 Vise), Planoarchaediscus spirillinoides, Brunsia pulchra, Endothyra sp., Bogushella sp. (C1 Vise), Brunsia pulchra, Endothyra spp., Septabrunsiina (Spinobrunsiina) sp., Palaeotextularia sp. (C1 Vise).

Phát hiện dấu tích dòng chảy rối cách đây 300 triệu năm tại mặt cắt địa chất km5 Quy Đạt, xã Yên Hóa, huyện Minh Hóa, Quảng Bình, là một phát hiện mang tính đột phá về cổ môi trường và cổ sinh (Trùng lỗ tuổi C1 Vise), nằm trong phần giữa hệ tầng Phong Nha (D3-C1 pn).

Những đặc điểm độc đáo này khiến địa điểm này trở thành di sản địa chất điển hình, không chỉ của Quảng Bình mà còn của cả khu vực Miền Trung Việt Nam.

Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng sở hữu những giá trị nổi bật và ngoại hạng, đặc biệt là vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ và độc đáo. Với những giá trị này, VQG PNKB xứng đáng được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới theo Tiêu chí VII, bởi nó chứa đựng những hiện tượng thiên nhiên siêu việt và khu vực có vẻ đẹp thiên nhiên khác thường, mang tầm quan trọng thẩm mỹ cao.

VQG Phong Nha – Kẻ Bàng hướng đến mục tiêu hoàn thiện 4 tiêu chí Di sản thiên nhiên thế giới trong tương lai gần.

Ghi chú:

• Giá trị nổi bật (outstanding value) thường ám chỉ một giá trị đặc biệt, vượt trội so với tiêu chuẩn chung, mang tính chất độc đáo và có giá trị cao nhất trong một phạm vi nhất định.
• Giá trị ngoại hạng (exceptional value) là giá trị vượt trội, vượt qua tất cả các giá trị thông thường khác trong cùng một tập hợp.

* Nguồn: Quảng Bình Tourism